1. Đền Cặp Tiên di tích quốc gia đặc biệt giữa lòng Vân Đồn
1.1. Vị trí địa lý và nét hiếm có của Đền Cặp Tiên
Đền Cặp Tiên toạ lạc tại đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, nằm trên đảo Cặp Tiên cách đền Cửa Ông khoảng 2 km. Nằm nép mình dưới chân núi Tiên, bên bờ vịnh Bái Tử Long thơ mộng, nơi đây tạo nên một cảnh quan sơn thủy hòa quyện, vừa bình yên vừa cuốn hút. Địa thế của đền có phong thủy đẹp, lưng tựa núi, mặt hướng biển, hai bên là những đồi nhỏ bảo vệ, phù hợp với thế "tả Thanh Long và hữu Bạch Hổ" trong quan niệm dân gian.
1.2. Lịch sử hình thành và tên gọi Đền Cặp Tiên
Đền Cặp Tiên được dựng lên từ thời nhà Trần, ban đầu là nơi thờ vị tiểu thư con gái của Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, người con trai thứ ba của Hưng Đạo Đại Vương. Khi theo cha trấn giữ vùng biển Cửa Đông, An Bang, nàng tiểu thư ấy sớm qua đời, dân làng thương tiếc lập đền thờ, gọi là Đền Cô Bé Cửa Suốt. Đến thời nhà Nguyễn, đền tiếp tục được thờ thêm Quan Chánh – vị quan từng chăm lo đời sống cho người dân, đồng thời tu sửa lại ngôi đền, vì vậy nơi này còn có tên Đền Quan Chánh.
Tên Đền Cặp Tiên bắt nguồn từ truyền thuyết kể về hai vị tiên ông thường hạ thế đánh cờ trên núi, đi cùng là hai nàng tiên xuống giếng dưới chân núi lấy nước pha trà. Dấu tích đó còn lưu lại những dấu chân trên đá và một giếng nước ngọt quanh năm, bất chấp gần biển. Năm 1989, đền được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Đến năm 2017, cùng với đền Cửa Ông, Đền được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa nổi bật.
Đền Cặp Tiên được dựng lên từ thời nhà Trần, ban đầu là nơi thờ vị tiểu thư con gái của Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng. (Nguồn: Sưu tầm)
1.3. Ý nghĩa tâm linh và giá trị lịch sử của Đền Cặp Tiên
Đền Cặp Tiên giữ vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của cộng đồng Vân Đồn, gắn kết với truyền thuyết vùng biển và dấu ấn lịch sử của các triều đại Trần – Nguyễn. Ngôi đền là nơi thể hiện truyền thống "uống nước nhớ nguồn", tri ân những người đã có công với quê hương, đất nước.
2. Cách di chuyển tới Đền Cặp Tiên
2.1. Từ Hà Nội đến Đền Cặp Tiên
Quãng đường từ Hà Nội đến Đền Cặp Tiên đi theo Quốc lộ 18, qua Hạ Long rồi tới Vân Đồn với tổng chiều dài khoảng 180 km, thời gian di chuyển khoảng 4-5 giờ. Du khách có thể lựa chọn xe khách xuất phát từ bến Mỹ Đình hoặc Gia Lâm, giá vé 120.000-150.000 VNĐ, các chuyến xe khởi hành liên tục từ 6h sáng đến 18h chiều, cách nhau 30 phút.
Nếu đi bằng xe riêng, hành trình qua cầu Bãi Cháy và theo đường ven biển sẽ mang đến cho bạn dịp chiêm ngưỡng phong cảnh tuyệt đẹp hai bên đường. Nên xuất phát sớm để tránh ùn tắc ở khu vực Hạ Long và dành đủ thời gian cho chuyến khám phá Đền Cặp Tiên cũng như các điểm xung quanh.
2.2. Di chuyển từ trung tâm Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn tới Đền Cặp Tiên
Từ trung tâm thành phố Hạ Long, Đền Cặp Tiên nằm cách khoảng 42.8 km, theo tuyến đường ven vịnh Bái Tử Long qua Cẩm Phả, thời gian di chuyển từ 1 đến 1.5 giờ. Cung đường này rất đẹp, hai bên là biển xanh và núi đá vôi tạo nên cảnh sắc nên thơ.
Từ Cẩm Phả, Đền Cặp Tiên chỉ cách đền Cửa Ông 2 km, rất thuận tiện để kết nối tham quan cùng lúc. Nếu đi từ trung tâm Vân Đồn, bạn có thể lựa chọn thuê xe máy hoặc sử dụng dịch vụ xe điện du lịch để có chuyến đi an toàn và dễ chịu hơn.
3. Truyền thuyết và những câu chuyện quanh Đền Cặp Tiên
Đền Cặp Tiên gắn liền với sự tích Giếng Tiên câu chuyện dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Tương truyền, nơi đây từng là điểm dừng chân của các vị tiên khi hạ thế, để lại một giếng nước ngọt quanh năm không cạn dù nằm sát biển. Giếng Tiên không chỉ cung cấp nguồn nước cho người dân mà còn được tin là linh thiêng, mang lại may mắn và sức khỏe, thu hút nhiều du khách ghé thăm và xin nước mang về.
Về tín ngưỡng, Đền Cặp Tiên thờ Cô Bé Cửa Suốt con gái Hưng Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng, người từng theo cha trấn giữ vùng biển và được nhân dân yêu mến vì đức độ, gần gũi. Bên cạnh đó, ngôi đền còn tôn thờ một vị quan Chánh thời Nguyễn có công giúp dân ổn định đời sống và tu bổ đền miếu. Sự hòa quyện giữa yếu tố lịch sử, nhân vật thời Trần và truyền thuyết tiên giới đã tạo nên giá trị văn hóa – tâm linh đặc sắc cho Đền Cặp Tiên.
Đền Cặp Tiên gắn liền với sự tích Giếng Tiên câu chuyện dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ. (Nguồn: Sưu tầm)
4. Khám phá kiến trúc đặc sắc tại Đền Cặp Tiên
4.1. Kiến trúc tổng thể
Đền Cặp Tiên được xây dựng theo kiểu chữ Đinh truyền thống trên diện tích khoảng 1 ha, mang dáng vẻ bề thế và trang nghiêm. Ngôi đền sử dụng các vật liệu truyền thống như gỗ cao cấp sơn son thếp vàng, mái lợp ngói âm dương hai tầng tám mái, tạo nên nét cổ kính của kiến trúc đình đền Việt.
Khuôn viên Đền Cặp Tiên chia thành nhiều không gian chính: Đền chính với ba gian thờ, trong đó đại bái thờ Cô Bé Cửa Suốt, Động Sơn Trang và khu vực Giếng Tiên linh thiêng. Hệ thống cột và xà nhà được chạm trổ tinh xảo các họa tiết rồng, phượng, hoa lá cách điệu, đậm dấu ấn nghệ thuật truyền thống. Không gian bên trong được bài trí trang trọng với bàn thờ, tượng thần, hoành phi, câu đối bằng chữ Hán.
4.2. Không gian cảnh quan
Cảnh quan quanh Đền Cặp Tiên là sự giao hòa lý tưởng giữa kiến trúc và thiên nhiên. Phía sau là núi non vững chãi, phía trước mở ra vịnh Bái Tử Long với các đảo nhỏ nhấp nhô trên sóng nước. Thế phong thủy "tả Thanh Long và hữu Bạch Hổ" tạo nên sự cân bằng vững chắc cho toàn bộ không gian đền.
Khu vực quanh đền được phủ bóng mát bởi các cây cổ thụ, xen kẽ những khóm hoa kiểng làm tăng vẻ tươi mát trong lành. Từ sân đền, bạn có thể phóng tầm mắt bao quát vịnh Bái Tử Long với những mỏm đá kỳ vĩ nhô lên mặt nước, tạo nên khung cảnh thiên nhiên vừa hùng vĩ vừa thơ mộng khiến ai cũng say lòng.
5. Trải nghiệm nổi bật khi đến Đền Cặp Tiên
5.1. Hành lễ, vãn cảnh và cảm nhận không khí linh thiêng
Chuyến hành lễ tại Đền Cặp Tiên bắt đầu bằng việc tản bộ theo con đường dốc phủ kín cây xanh lên đến đền. Ngay từ những bước chân đầu tiên, bạn sẽ cảm nhận được sự tĩnh lặng xen lẫn tiếng chuông gió khe khẽ và mùi hương trầm dịu nhẹ trong không khí.
Du khách nên lựa chọn trang phục phù hợp, giữ thái độ tôn kính khi vào khuôn viên đền. Nghi lễ tại các gian thờ thực hiện theo trình tự từ ngoài vào trong, thắp nhang cầu nguyện cho gia đình, sức khỏe và bình an. Nhiều người sau khi hành lễ tại Đền Cặp Tiên đều cảm nhận được sự an yên, nhẹ nhõm, như được gột rửa những lo toan giữa nhịp sống thường ngày.
5.2. Khám phá Giếng Tiên
Một trải nghiệm đặc biệt tại Đền Cặp Tiên là khám phá Giếng Tiên cổ nằm trong khuôn viên đền. Dù gần biển, nguồn nước ở giếng luôn trong mát quanh năm, được người dân xem là nước thiêng với khả năng chữa lành.
Du khách có thể dùng gàu tre để múc nước, uống thử hoặc dùng nước rửa tay, rửa mặt với niềm tin về may mắn và sức khỏe. Không gian quanh giếng được điểm xuyết bởi đá ong, cây xanh tạo cảm giác mát lành. Nhiều người còn chuẩn bị chai lọ để đựng nước giếng mang về như một món quà ý nghĩa từ Đền Cặp Tiên.
Một trải nghiệm đặc biệt tại Đền Cặp Tiên là khám phá Giếng Tiên cổ nằm trong khuôn viên đền. (Nguồn: Sưu tầm)
6. Lễ hội và hoạt động văn hóa tại Đền Cặp Tiên
6.1. Lễ hội truyền thống và nghi lễ tâm linh đặc trưng
Tại Đền Cặp Tiên, nhiều lễ hội truyền thống được tổ chức mỗi năm, khoảng từ tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch, đền Cặp Tiên lại thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương đến tham quan. Chuỗi hoạt động gồm các nghi thức như tế lễ cầu an, rước kiệu, múa rồng, múa lân, thu hút hàng nghìn lượt khách và người dân địa phương tham gia.
Nghi lễ tâm linh đặc trưng ở đây là lễ cầu ngư, cầu cho ngư dân ra khơi thuận buồm xuôi gió và đánh bắt bội thu. Các hoạt động cầu an, cầu tài lộc, cầu duyên diễn ra quanh năm, đặc biệt nhộn nhịp vào các ngày rằm, mùng 1 hàng tháng. Du khách còn có cơ hội trực tiếp hòa mình vào các nghi lễ để cảm nhận nét đặc sắc của không gian tâm linh vùng biển.
6.2. Các hoạt động văn nghệ, trò chơi dân gian trong dịp lễ hội
Mỗi dịp lễ hội ở Đền Cặp Tiên, không khí thêm rộn ràng với các tiết mục văn nghệ truyền thống như hát quan họ, chèo, múa quạt, múa trống. Nhiều trò chơi dân gian hấp dẫn như kéo co, đánh đu, thi thổi cơm còn tạo nên sự sôi nổi, thu hút đông đảo du khách tham gia.
Khoảng thời gian lý tưởng để hòa mình vào không khí lễ hội là dịp Tết Nguyên đán, lễ Phật đản hay các ngày lễ lớn trong năm. Ngoài ra, vào cuối tuần vẫn thường xuyên có những hoạt động văn hóa quy mô nhỏ, tạo điều kiện thuận lợi giúp du khách khám phá nét truyền thống đặc trưng của Vân Đồn.
7. Gợi ý lịch trình khám phá trọn vẹn Đền Cặp Tiên và lân cận
7.1. Lịch trình kết hợp đền Cửa Ông, vịnh Bái Tử Long và hệ sinh thái du lịch Vân Đồn
Với lịch trình 1 ngày, bạn có thể bắt đầu từ 6h sáng với điểm xuất phát là Hạ Long, đến Đền Cặp Tiên vào khoảng 7h30 để dâng hương và tham quan trong khoảng 2 giờ. Sau đó, vào 10h có thể di chuyển đến đền Cửa Ông cách đó 2 km để tiếp tục trải nghiệm văn hóa tâm linh. Đến 12h, thưởng thức bữa trưa với các món hải sản địa phương như cua Cửa Ông, tôm hùm, chả cá.
Buổi chiều, bạn hãy tham gia tour du thuyền trên vịnh Bái Tử Long kéo dài 3-4 giờ, chiêm ngưỡng các đảo đá vôi, hang động và làng chài nổi. Lịch trình này rất phù hợp với những ai muốn kết hợp trải nghiệm văn hóa tâm linh và khám phá thiên nhiên trong một ngày.
Sau khi kết thúc hành trình tại Đền Cặp Tiên, bạn có thể tiếp tục tham quan Sun World Ha Long, cách đền khoảng 45 km theo tuyến đường ven biển tuyệt đẹp. Tại đây, bạn sẽ được trải nghiệm cáp treo ngắm toàn cảnh vịnh Hạ Long, vui chơi tại công viên giải trí hiện đại cùng nhiều chương trình biểu diễn hấp dẫn.
8. Kinh nghiệm, lưu ý khi tham quan Đền Cặp Tiên
Khi tham quan Đền Cặp Tiên di tích quốc gia, du khách nên tuân thủ các quy tắc văn minh như mặc trang phục lịch sự, giữ gìn vệ sinh, không xả rác, không gây ồn ào hay tác động lên kiến trúc, hiện vật. Việc chụp ảnh cần nhẹ nhàng, hạn chế dùng đèn flash trong khu vực thờ tự để thể hiện sự tôn trọng không gian linh thiêng.
Để check-in đẹp và tránh đông người, thời điểm lý tưởng là buổi sáng sớm hoặc chiều muộn trong các ngày giữa tuần. Những góc chụp được yêu thích gồm sân đền nhìn ra vịnh, khu vực Giếng Tiên và cổng đền cổ kính. Chuẩn bị thiết bị chụp phù hợp và trang phục hài hòa sẽ giúp bạn lưu lại những khoảnh khắc trọn vẹn tại Đền Cặp Tiên.
Sau khi kết thúc hành trình tại Đền Cặp Tiên, bạn có thể tiếp tục tham quan Sun World Ha Long.
Đền Cặp Tiên với vị thế di tích quốc gia đặc biệt mang trong mình những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh sâu sắc giữa khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp của vịnh Bái Tử Long. Hành trình khám phá Đền không chỉ là chuyến du lịch mà còn là dịp để lắng đọng tâm hồn, tìm hiểu truyền thống văn hóa và tận hưởng vẻ đẹp sơn thủy hữu tình của Vân Đồn.