1. Tổng quan về chùa Một Mái Yên Tử
1.1. Vị trí của chùa Một Mái Yên Tử
Nép mình yên tĩnh trên sườn Đông của núi Yên Tử, thuộc Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, chùa Một Mái Yên Tử cách chùa Hoa Yên chừng 500 m. Vị trí này giúp ngôi chùa trở thành điểm dừng chân thú vị trong hành trình lên đỉnh Yên Tử. Sự hòa quyện giữa dấu ấn kiến trúc và cảnh sắc thiên nhiên nguyên sơ làm cho chùa Một Mái nổi bật giữa khu di tích linh thiêng.
Quan sát từ xa, chùa như một phần mở rộng của vách đá, mái nghiêng duy nhất khéo léo tựa vào nền núi vững chãi. Không khí quanh chùa thường đượm mây sương, tạo cảm giác như lạc bước vào chốn bồng lai.
1.2. Lịch sử hình thành và tên gọi theo từng thời kỳ
Chùa Một Mái Yên Tử bắt nguồn từ thời Trần, gắn liền với sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông thành lập vào năm 1299. Vào thời điểm Trần Nhân Tông rời bỏ ngai vàng để tu hành, lấy pháp danh Hương Vân Đại Đầu Đà rồi đổi thành Trúc Lâm Đại Sĩ, nơi đây đã chứng kiến những bước đi đầu tiên của dòng thiền Việt.
Qua các thời kỳ, chùa mang nhiều tên khác nhau, mỗi tên gọi đều hàm chứa ý nghĩa riêng. Tên "Ly Trần" thể hiện tinh thần rời xa trần tục, hướng về sự an lạc. "Chùa Bồ Đà" gắn với hình ảnh Bồ đề đạo tràng, nơi tu hành và giác ngộ. "Chùa Bán Thiên" phản ánh vị trí đặc biệt, một phần chùa chìm vào vách núi, phần còn lại như hướng về trời cao. Đến cuối cùng, tên gọi "Chùa Một Mái" xuất phát từ nét đặc biệt trong kiến trúc mái nghiêng duy nhất.
1.3. Giá trị nổi bật khiến chùa Một Mái Yên Tử đặc biệt
Giữa quần thể chùa Yên Tử, chùa Một Mái nổi bật bởi kiến trúc khác lạ và vị trí đặc biệt. Ngôi chùa tọa lạc trên một sườn núi nhỏ, cách chùa Hoa Yên không xa về phía Đông, ở độ cao lưng chừng núi. Chùa nép mình vào vách đá, với một phần không gian nằm sâu trong hang núi, phần còn lại mở ra bên ngoài, chỉ lộ một mái chùa duy nhất, tạo nên dáng vẻ vừa huyền bí vừa ấn tượng, đúng với tên gọi quen thuộc ngày nay.
Theo sử liệu, vào thời nhà Lê, chùa từng mang tên Bồ Đà, là nơi thờ Phật và các vị Bồ Tát. Do cấu trúc đặc biệt nửa trong động, nửa ngoài trời, ngôi chùa còn được gọi là Bán Thiên Tự hay chùa Bán Mái. Bên cạnh đó, vì nằm trong động thuộc dãy núi Thanh Long, ở phía Đông chùa Hoa Yên, người dân địa phương cũng gọi nơi đây là Thanh Long Động.
Thuở ban đầu, chùa chỉ là một am nhỏ mang tên Ly Trần. Tương truyền, Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông thường lui tới nơi này để đọc sách, soạn kinh. Sau khi ngài viên tịch, am Ly Trần được mở rộng và tôn tạo thành chùa Bồ Đà. Với đặc điểm kiến trúc một nửa là vòm đá tự nhiên, một nửa là mái chùa lộ thiên, ngôi chùa dần được gọi bằng những cái tên dân gian như Bán Mái, Bán Thiên và sau này phổ biến với tên gọi chùa Một Mái.
Giữa quần thể chùa Yên Tử, chùa Một Mái nổi bật bởi kiến trúc khác lạ và vị trí đặc biệt. (Nguồn: Sưu tầm)
2. Hướng dẫn di chuyển đến chùa Một Mái Yên Tử
2.1. Từ Hà Nội hoặc khu vực lân cận đến Yên Tử
Từ Hà Nội đến Yên Tử, thời gian di chuyển bằng ô tô riêng khoảng 2.5 giờ, đi theo tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, sau đó rẽ vào quốc lộ 18A, qua Chí Linh, Sông Lô đến Uông Bí. Ngoài ra, du khách có thể chọn xe khách xuất phát từ bến xe Mỹ Đình hoặc Gia Lâm với mức giá 120.000 - 150.000 VNĐ mỗi người, tổng thời gian di chuyển khoảng 3 giờ.
Nếu xuất phát từ TP.HCM, du khách có thể lựa chọn bay đến sân bay Vân Đồn rồi tiếp tục di chuyển bằng ô tô mất khoảng 1.5 giờ, hoặc bay đến Nội Bài rồi đi theo hướng từ Hà Nội. Chi phí di chuyển từ các tỉnh thành khác thường dao động từ 500.000 đến 1.500.000 VNĐ tùy loại phương tiện và vị trí xuất phát.
2.2. Di chuyển nội khu Yên Tử và đường lên chùa Một Mái
Khi đã đặt chân đến chân núi Yên Tử, du khách có thể chọn giữa hai phương án để lên chùa Một Mái Yên Tử. Tuyến cáp treo hiện đại sẽ đưa du khách từ nhà ga phía dưới lên ga trung chuyển, sau đó tiếp tục đi bộ hoặc dùng cáp treo đoạn tiếp theo lên gần đỉnh.
Đối với những ai yêu thích vận động, tuyến đường bộ với hệ thống bậc đá sẽ dẫn qua chùa Hoa Yên, bằng ngang cây cầu Bàn Tay nổi tiếng trước khi đến chùa Một Mái. Quãng đường này cần khoảng 45 phút đến 1 giờ, tùy vào sức khỏe từng người, mang lại cảm giác chinh phục và cơ hội ngắm nhìn cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp hai bên đường.
2.3. Gợi ý tiện ích du lịch tại Yên Tử
Khu di tích Yên Tử đã trang bị đầy đủ các dịch vụ hỗ trợ du lịch. Nhà hàng chay Yên Tử phục vụ thực đơn phong phú, giá từ 150.000 đến 300.000 VNĐ cho mỗi suất ăn, phù hợp không gian tâm linh. Khu nghỉ dưỡng Yên Tử Legacy sở hữu các phòng nghỉ tiện nghi giá từ 1.200.000 đến 2.500.000 VNĐ mỗi đêm, mang lại trải nghiệm thư giãn giữa thiên nhiên.
Dịch vụ hướng dẫn viên chuyên nghiệp giúp du khách tìm hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa, lịch sử với mức phí từ 300.000 đến 500.000 VNĐ mỗi ngày. Ngoài ra, các cửa hàng lưu niệm cung cấp nhiều sản phẩm đặc trưng như tượng Phật, chuỗi hạt, sách về Thiền phái Trúc Lâm… với mức giá dao động từ 50.000 đến 500.000 VNĐ.
3. Kiến trúc độc đáo của chùa Một Mái Yên Tử
3.1. Không gian ấn tượng của chùa Một Mái
Chùa Một Mái gây ấn tượng bởi lối kiến trúc độc đáo đúng như tên gọi. Với một nửa không gian nằm sâu trong hang đá, nửa còn lại mở ra bên ngoài, hòa quyện giữa thiên nhiên và bàn tay con người. Ngôi chùa có quy mô không lớn, chiều dài khoảng 9,6m, chiều sâu 1,7m; từ nền đến xà cao 1,55m, điểm chạm thượng lương đạt 2,3m, phần nửa vì mái rộng khoảng 0,9m.
Bên trong, chùa được bố trí thành bốn gian riêng biệt, phía trước được bao bọc bằng hệ thống ván gỗ ghép kín. Điểm đặc biệt là toàn bộ kết cấu và chi tiết kiến trúc đều sử dụng chất liệu gỗ, góp phần tạo nên vẻ mộc mạc, cổ kính và nét độc đáo hiếm có cho ngôi chùa giữa non thiêng Yên Tử.
Chùa Một Mái gây ấn tượng bởi lối kiến trúc độc đáo đúng như tên gọi. (Nguồn: Sưu tầm)
3.2. Thiết kế trang nghiêm của chùa Một Mái
Dù có quy mô khiêm tốn nhưng chùa Một Mái Yên Tử lại toát lên vẻ trang trọng, gần gũi với tinh thần thanh tịnh của đạo Phật. Các cấu kiện chính sử dụng gỗ quý hòa quyện cùng mái ngói âm dương truyền thống, tạo nên sự bền chắc thích hợp cho khí hậu miền núi.
Cửa chùa được thiết kế thấp, ai bước vào cũng phải cúi người, vừa là nét kiến trúc vừa mang ý nghĩa sâu xa: nhắc nhở mọi người giữ lòng khiêm nhường, tôn kính nơi linh thiêng. Các ván bưng chạm khắc hoa văn cổ mang lại cảm giác trang nghiêm và cổ kính cho không gian.
3.3. Hệ thống tượng và đồ thờ bằng đá trắng
Bên trong chùa Một Mái Yên Tử, tượng thờ và các pháp vật bài trí hài hòa, toát lên vẻ thanh tịnh đặc trưng. Tượng, bàn thờ và phụ kiện được chế tác từ chất liệu bền vững, thích nghi tốt với khí hậu vùng núi. Bàn thờ chính đặt ở trung tâm, hướng ra cửa chùa để đón ánh sáng tự nhiên.
Bố cục bài trí tinh tế, không gian thờ tự vừa trang nghiêm vừa gần gũi. Từng chi tiết đều được chăm chút, phản ánh nét đẹp văn hóa Phật giáo Việt Nam cũng như tinh thần Thiền phái Trúc Lâm.
4. Sâu sắc giá trị lịch sử – văn hóa – tâm linh tại chùa Một Mái
4.1. Vai trò với Thiền phái Trúc Lâm và Phật hoàng Trần Nhân Tông
Chùa Một Mái Yên Tử là nơi gắn bó chặt chẽ với sự phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, dòng thiền đậm đà bản sắc Việt Nam do Phật hoàng Trần Nhân Tông (1258-1308) sáng lập. Địa điểm này từng được chọn làm nơi tu hành, giảng dạy và viết sách của Trần Nhân Tông, góp phần vào sự lan tỏa của Phật giáo Việt.
Không gian yên tĩnh của chùa là điều kiện thuận lợi cho việc thiền định, tĩnh tâm, nghiên cứu đạo pháp. Trần Nhân Tông từng dừng chân tại đây trong quá trình tu tập, đồng thời tưởng nhớ công lao của các bậc tổ sư. Tinh thần nhập thế "đạo không rời đời" của Thiền phái Trúc Lâm cũng được thể hiện qua vị trí ngôi chùa – vừa không hoàn toàn tách biệt vừa gần gũi đời sống.
Không gian yên tĩnh của chùa là điều kiện thuận lợi cho việc thiền định, tĩnh tâm, nghiên cứu đạo pháp. (Nguồn: Sưu tầm)
4.2. Ý nghĩa các nghi lễ Phật giáo tổ chức tại chùa Một Mái
Những nghi lễ truyền thống tại chùa Một Mái Yên Tử vẫn được duy trì theo đúng tinh thần Thiền phái Trúc Lâm. Vào các ngày rằm, mồng một âm lịch, chùa tổ chức lễ cúng dường, tụng kinh trong không khí trang trọng. Đặc biệt, vào dịp lễ Phật đản và các ngày tưởng niệm Trần Nhân Tông, nơi đây đón nhiều Phật tử và khách hành hương.
Các buổi thiền tọa được tổ chức định kỳ, giúp mọi người trải nghiệm phương pháp tu tập đặc trưng của Thiền phái Trúc Lâm. Những hoạt động này không chỉ gìn giữ truyền thống mà còn là dịp để thế hệ trẻ tìm hiểu về giá trị văn hóa tâm linh của dân tộc.
4.3. Những câu chuyện, dấu ấn trong lịch sử qua hơn 700 năm
Sau hơn 700 năm tồn tại, chùa Một Mái Yên Tử trở thành chứng nhân cho nhiều giai đoạn lịch sử và được bảo tồn, trùng tu qua nhiều thời kỳ. Vào thời Trần – Lê, đây là trung tâm quan trọng của Thiền phái Trúc Lâm, nơi đào tạo tăng ni và truyền giảng Phật pháp. Nhiều câu chuyện về công hạnh của Trần Nhân Tông cùng các vị thiền sư tiếp nối vẫn được lưu truyền đến ngày nay.
Trong thời kỳ đất nước đối diện ngoại xâm, chùa cũng là nơi quy tụ các nhà sư và nhân dân địa phương cầu nguyện cho quốc thái dân an. Những năm gần đây, di tích này luôn được chú trọng bảo tồn, giữ vững nét kiến trúc truyền thống và đảm bảo an toàn cho khách tham quan. Từng viên đá, từng chi tiết đều ẩn chứa câu chuyện về sự kiên trì, nỗ lực gìn giữ giá trị văn hóa của người Việt.
5. Cảnh quan tự nhiên và trải nghiệm nổi bật quanh chùa Một Mái Yên Tử
5.1. Hệ thống rừng trúc, cây mai cổ, "giếng thiêng" nước ngầm
Khu vực quanh chùa Một Mái Yên Tử được thiên nhiên ưu đãi với hệ sinh thái phong phú. Những hàng rừng trúc xanh biếc tạo thành lớp chắn gió tự nhiên, mang lại sự tĩnh lặng cho ngôi chùa. Âm thanh gió lùa qua lá trúc như bản nhạc du dương giữa núi rừng.
Điểm nhấn nổi bật là cụm mai cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm. Mỗi dịp xuân về, hoa mai nở rực rỡ nhuộm vàng không gian, tạo cảnh sắc nên thơ. Nước suối trong mát quanh năm, được người dân xem là "nước thiêng" đem lại may mắn, sức khỏe. Nhiều khách hành hương thường uống hoặc mang nước này về vì ý nghĩa tâm linh đặc biệt.
5.2. Vẻ đẹp bốn mùa quanh chùa
Mỗi mùa trôi qua, chùa Một Mái Yên Tử lại mang trên mình một sắc thái riêng. Vào mùa xuân, khung cảnh ngập tràn hoa mai vàng và đỗ quyên đỏ tạo nên không khí ấm áp, tươi mới, thích hợp cho những bức ảnh lưu niệm lãng mạn.
Mùa hè, mây mù thường phủ kín đỉnh núi tạo cảm giác phiêu bồng khác lạ, nhiệt độ luôn mát mẻ, dễ chịu. Đến mùa thu, lá vàng rơi phủ kín lối đi, không gian trở nên se lạnh, rất thích hợp cho hoạt động thiền định. Mùa đông, sương dày và đôi khi xuất hiện tuyết trắng trên đỉnh núi, tạo ra nét đẹp huyền bí, thần thoại.
Mỗi mùa trôi qua, chùa Một Mái Yên Tử lại mang trên mình một sắc thái riêng. (Nguồn: Sưu tầm)
5.3. Trải nghiệm trekking – leo núi – hành hương kết hợp
Tham quan chùa Một Mái Yên Tử, du khách có thể kết hợp đa dạng hoạt động trong một chuyến đi. Việc trekking từ chân núi lên chùa mang lại thử thách sức khỏe và mở ra cơ hội ngắm nhìn cảnh quan núi rừng tuyệt mỹ. Những người đam mê nhiếp ảnh sẽ tìm được nhiều góc chụp độc đáo từ cầu Bàn Tay, chùa Hoa Yên cho đến khu vực chùa Một Mái.
Chuyến hành hương kết hợp khám phá văn hóa phù hợp với nhiều đối tượng, từ người lớn tuổi đến các bạn trẻ. Du khách có thể dự lễ cầu an, tìm hiểu lịch sử Thiền phái Trúc Lâm, đồng thời tận hưởng bầu không khí trong lành của núi rừng. Các dịch vụ hỗ trợ như cho thuê gậy trekking, áo mưa, đồ ăn nhẹ đều sẵn sàng phục vụ quá trình khám phá.
6. Kinh nghiệm hành hương, lưu ý khi tham quan chùa Một Mái Yên Tử
6.1. Gợi ý trang phục, vật dụng cần thiết cho hành trình
Để chuyến đi đến chùa Một Mái Yên Tử thuận lợi, việc chuẩn bị trang phục phù hợp là rất quan trọng. Giày thể thao đế bám tốt sẽ giúp di chuyển an toàn trên những bậc đá dễ ẩm ướt. Áo khoác nhẹ hoặc áo gió nên mang theo vì nhiệt độ ở khu vực này thường thấp hơn đồng bằng từ 5 đến 10 độ C, nhất là vào sáng sớm và chiều tối.
Trang phục cần kín đáo, nhã nhặn hợp với không gian tâm linh. Chuẩn bị thêm nước uống, ít thức ăn nhẹ và thuốc cá nhân để dùng khi cần thiết. Ô hoặc áo mưa rất cần thiết do thời tiết thay đổi nhanh ở vùng núi. Nếu ở lại qua đêm, đừng quên mang thêm áo ấm vì đêm núi thường lạnh hơn nhiều so với ban ngày.
6.2. Lưu ý về văn hóa, lễ nghi khi đến chùa Một Mái
Khi vào chùa Một Mái Yên Tử, du khách nên chú ý giữ đúng các quy tắc lễ nghi truyền thống để biểu hiện sự kính trọng nơi linh thiêng. Trước khi vào chùa, rửa tay chân sạch sẽ và giữ thái độ nghiêm túc. Khi làm lễ, nên theo trình tự: thắp nến, đốt hương, cầu nguyện thầm lặng rồi mới đặt hương lên lư.
Trong không gian chùa, cần giữ yên lặng hoặc nói nhỏ, tránh gây mất trật tự. Trước khi chụp ảnh, nên xin phép nhà sư hoặc người quản lý chùa, tránh dùng đèn flash khi ở nơi thờ tự. Mọi rác thải cần thu gom đúng nơi quy định nhằm giữ gìn sự thanh tịnh của di tích. Nếu muốn cúng dường, nên chuẩn bị vật phẩm phù hợp như hoa quả, nước sạch hoặc tiền công đức.
6.3. Tips chụp ảnh, check-in sống động ở chùa Một Mái Yên Tử
Chùa Một Mái Yên Tử là điểm đến lý tưởng cho những ai yêu thích nhiếp ảnh với nhiều góc chụp độc đáo. Thời điểm đẹp nhất để chụp ảnh là buổi sáng sớm từ 6:00 đến 8:00 hoặc buổi chiều muộn từ 16:00 đến 18:00 khi ánh sáng dịu và mây mù tạo hiệu ứng kỳ ảo. Chụp từ dưới chùa nhìn lên sẽ làm nổi bật mái nghiêng độc đáo tựa vào vách núi.
Để có những bức ảnh ấn tượng, hãy tận dụng bối cảnh thiên nhiên quanh chùa. Cầu Bàn Tay gần đó cũng là nơi lý tưởng cho ảnh toàn cảnh. Khi chụp, có thể sử dụng chế độ HDR để cân bằng sáng giữa bầu trời và vùng bóng râm. Những ngày nhiều mây mù sẽ cho ra những khung hình mang vẻ huyền hoặc, dễ gây ấn tượng trên mạng xã hội.
7. Gợi ý lịch trình kết hợp tham quan di tích Yên Tử
7.1. Lịch trình 1 ngày
Nếu kết hợp tham quan Yên Tử và Sun World Ha Long, du khách nên bố trí lịch trình trong 2 ngày 1 đêm để chuyến đi diễn ra thoải mái. Ngày đầu tiên, khởi hành từ Hà Nội lúc 6:00 sáng, đến khu di tích Yên Tử khoảng 8:30. Du khách có thể lựa chọn đi cáp treo hoặc leo bộ lên chùa Hoa Yên, tham quan và chụp ảnh trong khoảng 30 phút, sau đó tiếp tục qua cầu Bàn Tay để đến chùa Một Mái vào lúc 10:00, dành khoảng 1,5 giờ lễ Phật và cảm nhận không gian linh thiêng.
Từ 11:30 đến 13:00, dừng chân ăn trưa tại nhà hàng chay trong khu di tích, buổi chiều tiếp tục tham quan chùa Bảo Sái, chùa Đồng rồi xuống ga cáp treo lúc 15:30.
Đến 16:00, đoàn rời Yên Tử di chuyển về thành phố Hạ Long, nhận khách sạn và nghỉ ngơi, buổi tối thưởng thức hải sản và dạo biển Bãi Cháy. Sang ngày thứ hai sau khi ăn sáng, du khách dành trọn buổi sáng và đầu giờ chiều vui chơi tại Sun World Ha Long với các khu nổi bật như cáp treo Nữ Hoàng, vòng quay Sun Wheel, Dragon Park hoặc công viên nước Typhoon Water Park. Khoảng 15:30, đoàn lên xe trở về Hà Nội và kết thúc chuyến đi vào khoảng 18:30–19:00.
Sang ngày thứ hai sau khi ăn sáng, du khách dành trọn buổi sáng và đầu giờ chiều vui chơi tại Sun World Ha Long. (Nguồn: Sưu tầm)
7.2. Ăn uống, nghỉ dưỡng và các dịch vụ quanh Yên Tử
Khu vực quanh chùa Một Mái Yên Tử đã phát triển đầy đủ hệ thống ăn uống và lưu trú, phục vụ đa dạng nhu cầu của du khách. Nhà hàng chay Yên Tử nổi bật với các món như cơm âm phủ, chả cá chay, canh chua chay, giá dao động từ 200.000 đến 350.000 VNĐ mỗi suất, không gian gần gũi với thiên nhiên giúp bữa ăn thêm phần thi vị.
Yên Tử Eco Park Resort cung cấp dịch vụ nghỉ dưỡng chất lượng cao với 120 phòng nghỉ, từ villa cho đến phòng tiêu chuẩn, giá từ 1.800.000 đến 4.500.000 VNĐ mỗi đêm. Resort có khu spa, hồ bơi ngoài trời và nhà hàng với thực đơn chay và mặn. Dịch vụ massage truyền thống, liệu pháp thư giãn tại đây được nhiều người đánh giá tốt, giá từ 800.000 đến 1.500.000 VNĐ mỗi liệu trình.
Chùa Một Mái Yên Tử không chỉ là nơi gìn giữ giá trị tâm linh mà còn là biểu tượng cho sự hài hòa giữa kiến trúc và cảnh quan tự nhiên, giữa truyền thống và nhịp sống hiện đại. Hơn 700 năm lịch sử cùng lối kiến trúc đặc sắc đã góp phần đưa nơi này trở thành điểm dừng chân đáng nhớ trong hành trình về với đất Phật Yên Tử. Lên kế hoạch cho chuyến hành hương để cảm nhận sự thanh tịnh, linh thiêng mà chùa Một Mái mang lại, đồng thời góp phần lưu giữ các giá trị văn hóa tâm linh quý giá của dân tộc.