1. Giới thiệu tổng quan về đình Trà Cổ
Đình Trà Cổ mang dấu ấn cổ kính của vùng biển Đông Bắc. (Nguồn: Sưu tầm)
Đình Trà Cổ là một trong những công trình tín ngưỡng tiêu biểu và cổ kính bậc nhất vùng Đông Bắc, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng cư dân ven biển Móng Cái. Không chỉ mang giá trị kiến trúc đặc sắc, ngôi đình còn là biểu tượng văn hóa – tinh thần thiêng liêng của người Việt nơi địa đầu Tổ quốc.
1.1. Vị trí và lịch sử hình thành
Đình Trà Cổ tọa lạc tại khu Nam Thọ, phường Trà Cổ, thành phố Móng Cái (Quảng Ninh), cách trung tâm thành phố khoảng 10 km về phía Đông Bắc. Ngôi đình nằm kề bên bãi biển Trà Cổ nổi tiếng, nơi không gian làng quê cổ hòa quyện cùng gió biển mặn mòi và hương trầm thanh tịnh, tạo nên một khung cảnh vừa linh thiêng vừa yên bình hiếm có.
Lịch sử hình thành đình Trà Cổ gắn liền với truyền thuyết dân gian quen thuộc mang tên “Người Trà Cổ – tổ Đồ Sơn”. Theo sử liệu và ký ức cộng đồng, vào năm 1461, dưới triều vua Lê Thánh Tông, 12 dòng họ từ vùng Đồ Sơn dong thuyền ra khơi đánh cá, sau đó gặp sóng lớn và trôi dạt đến vùng biển Trà Cổ ngày nay. Nhận thấy vùng đất mới có địa thế thuận lợi, đất đai màu mỡ, họ quyết định ở lại khai khẩn, lập làng và dựng nên cơ sở thờ tự chung để tưởng nhớ tổ tiên, cố kết cộng đồng.
Ban đầu, công trình chỉ là một ngôi đền nhỏ được xây dựng từ thời Lê sơ (thế kỷ XV). Trải qua nhiều thế hệ cư dân bồi đắp và phát triển, đến khoảng thế kỷ XVII, đình Trà Cổ được mở rộng, hoàn thiện quy mô kiến trúc như hiện nay, trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng và văn hóa quan trọng của cư dân vùng biển.
1.2. Đình Trà Cổ - Di tích lịch sử văn hóa quốc gia đặc biệt
Với những giá trị nổi bật về lịch sử, kiến trúc và văn hóa, đình Trà Cổ đã được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia vào năm 1992. Đặc biệt, đến năm 2015, công trình tiếp tục được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt, trở thành di tích đầu tiên của thành phố Móng Cái đạt danh hiệu cao quý này.
Điểm làm nên giá trị độc đáo của đình Trà Cổ chính là kiến trúc gỗ truyền thống quy mô lớn, mang phong cách đình làng Bắc Bộ nhưng vẫn có những nét riêng phù hợp với đời sống cư dân ven biển. Không chỉ đơn thuần là một công trình cổ, đình Trà Cổ còn là biểu tượng văn hóa – tinh thần của cộng đồng người Việt nơi địa đầu Tổ quốc.
Trải qua hơn nửa thiên niên kỷ, ngôi đình vẫn giữ vai trò trung tâm trong đời sống tín ngưỡng, là nơi lưu giữ phong tục, tập quán và tinh thần đoàn kết của cư dân Trà Cổ. Sự trường tồn của đình Trà Cổ không chỉ phản ánh chiều sâu lịch sử mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc nơi vùng biên cương Đông Bắc.
2. Kiến trúc độc đáo và giá trị nghệ thuật của đình Trà Cổ
Công trình tín ngưỡng gắn liền lịch sử cư dân Móng Cái. (Nguồn: Sưu tầm)
Kiến trúc đình Trà Cổ gây ấn tượng mạnh bởi quy mô đồ sộ, kỹ thuật xây dựng tinh vi và giá trị nghệ thuật vượt thời gian. Mỗi đường nét, cấu kiện và chi tiết chạm khắc của ngôi đình đều phản ánh rõ trình độ thủ công bậc thầy cùng bản sắc văn hóa đặc trưng của cư dân vùng biển Trà Cổ.
2.1. Tổng thể kiến trúc gỗ lim lớn bậc nhất Việt Nam
Ngay khi đặt chân đến đình Trà Cổ, du khách dễ dàng cảm nhận được sự đồ sộ và bề thế của một công trình kiến trúc cổ hiếm có. Ngôi đình có diện tích sử dụng hơn 1.000 m², được xây dựng theo dáng chữ Đinh (丁) truyền thống, hướng chính quay về phía Nam – hướng cát lành theo quan niệm phong thủy Á Đông. Bố cục gồm 5 gian 2 chái bái đường kết hợp 3 gian hậu cung, tạo nên không gian vừa trang nghiêm vừa cân đối.
Toàn bộ khung kết cấu của đình được làm từ gỗ lim nguyên khối, loại vật liệu quý nổi tiếng với độ bền cao, khả năng chịu lực tốt và vân gỗ đẹp tự nhiên. Hệ mái lợp ngói vảy cá với các đường cong uốn lượn mềm mại ở đầu đao, tàu mái và lá mái, giúp tổng thể công trình vừa uy nghi, vừa mang vẻ thanh thoát cổ kính. Nhờ quy mô lớn và mức độ bảo tồn gần như nguyên trạng, đình Trà Cổ được đánh giá là một trong những công trình đình làng bằng gỗ lim sớm và lớn bậc nhất tại Việt Nam.
2.2. Bố cục không gian bên trong đình Trà Cổ
Không gian kiến trúc đình Trà Cổ được tổ chức theo trục truyền thống, tạo sự liên kết hài hòa từ ngoài vào trong. Cổng đình được xây dựng theo phong cách cổ, mang dáng dấp kiến trúc cung đình, vừa uy nghi vừa trang trọng. Bước qua cổng là khoảng sân rộng rãi, rợp bóng cây cổ thụ lâu năm, góp phần tạo nên không gian thanh tịnh và mát lành.
Khu vực đại đình (bái đường) gồm 5 gian 2 chái là nơi diễn ra các hoạt động tế lễ, hội họp và sinh hoạt cộng đồng trong những dịp trọng đại. Phía sau là hậu cung gồm 3 gian, nơi đặt ban thờ các vị thành hoàng làng, thể hiện sự tôn kính đối với tiền nhân. Hệ thống tả vu – hữu vu kết hợp cùng sân đình tạo thành một tổng thể kiến trúc khép kín, thuận tiện cho việc tổ chức nghi lễ ngoài trời. Đặc biệt, vị trí đình nằm gần biển đã tạo nên dấu ấn riêng biệt, phản ánh rõ nét bản sắc văn hóa của cư dân vùng duyên hải.
2.3. Nghệ thuật chạm khắc và giá trị kỹ thuật truyền thống
Một trong những điểm nổi bật làm nên giá trị nghệ thuật của đình Trà Cổ chính là hệ thống chạm khắc gỗ tinh xảo, thể hiện trình độ bậc thầy của các nghệ nhân xưa. Trên các cấu kiện như cột, kèo, xà, bẩy đều xuất hiện những hoa văn quen thuộc trong mỹ thuật truyền thống như rồng, phượng, hoa lá, linh thú, được chạm nổi công phu và giàu tính biểu tượng.
Đáng chú ý, toàn bộ khung gỗ của đình được liên kết bằng kỹ thuật mộng gỗ truyền thống, không sử dụng đinh kim loại, giúp công trình có độ bền vững cao qua hàng trăm năm. Dù đã trải qua nhiều lần tu bổ, trong đó đợt trùng tu lớn gần nhất vào năm 2012, đình Trà Cổ vẫn giữ được nguyên vẹn giá trị kỹ thuật và phong cách kiến trúc Bắc Bộ cổ. Mỗi chi tiết chạm khắc không chỉ phản ánh tay nghề tinh xảo của người thợ xưa mà còn là minh chứng sinh động cho ý thức bảo tồn di sản bền bỉ của cộng đồng địa phương.
3. Giá trị lịch sử và văn hóa gắn với cộng đồng
Nơi lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống ven biển. (Nguồn: Sưu tầm)
Không chỉ là một công trình kiến trúc cổ, đình Trà Cổ còn hàm chứa chiều sâu lịch sử và văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng cư dân vùng biên. Trải qua nhiều thế kỷ, ngôi đình đã trở thành nơi lưu giữ ký ức, tín ngưỡng và tinh thần đoàn kết của người Việt nơi địa đầu Đông Bắc Tổ quốc.
3.1. Đình Trà Cổ - Nơi gửi gắm tâm linh người Việt vùng biên
Ngay từ những ngày đầu hình thành, đình Trà Cổ đã giữ vai trò trung tâm tín ngưỡng quan trọng trong đời sống tinh thần của cư dân nơi địa đầu Tổ quốc. Đây là nơi thờ phụng các vị thành hoàng làng – những bậc tiền nhân có công khai hoang, mở đất và đặt nền móng cho cộng đồng Trà Cổ. Thông qua các nghi lễ truyền thống, người dân gửi gắm niềm tin, ước nguyện về cuộc sống yên bình, mưa thuận gió hòa và sự hưng thịnh cho các thế hệ mai sau.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, đình Trà Cổ còn là trung tâm sinh hoạt cộng đồng của làng xã. Những buổi hội họp, bàn việc chung, tổ chức lễ hội hay sinh hoạt văn hóa đều diễn ra tại đây, góp phần củng cố sự gắn kết giữa các dòng họ và cư dân địa phương. Qua nhiều thế hệ, đình đã trở thành biểu tượng cho bản sắc văn hóa làng biển vùng Đông Bắc, nơi truyền thống được gìn giữ và tiếp nối bền bỉ theo thời gian.
3.2. Sự kiện - biến cố lịch sử lưu giữ tại đình Trà Cổ
Suốt hơn 500 năm tồn tại, đình Trà Cổ đã chứng kiến và đồng hành cùng nhiều thăng trầm của lịch sử dân tộc. Ngôi đình từng trải qua các đợt trùng tu quan trọng vào thế kỷ XVII, thế kỷ XIX dưới triều Nguyễn, và gần đây nhất là năm 2012, nhằm bảo tồn nguyên vẹn giá trị kiến trúc và văn hóa truyền thống. Mỗi lần tu bổ đều thể hiện sự trân trọng của cộng đồng đối với di sản quý báu này.
Đình Trà Cổ gắn bó mật thiết với tiến trình hình thành và phát triển của vùng đất Trà Cổ, từ thuở khai lập làng ven biển cho đến khi trở thành phường thuộc thành phố Móng Cái vào năm 2008. Dù thời gian đổi thay, đình vẫn giữ vai trò là trung tâm gìn giữ ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa địa phương. Ngày nay, bên cạnh giá trị tín ngưỡng, đình Trà Cổ còn là điểm tham quan văn hóa – tâm linh hấp dẫn, thu hút đông đảo du khách đến chiêm bái, tìm hiểu lịch sử và khám phá chiều sâu văn hóa vùng biên giới Đông Bắc Việt Nam.
4. Lễ hội đình Trà Cổ: Tinh hoa truyền thống và trải nghiệm 2026
Lễ hội đình Trà Cổ đậm đà bản sắc làng biển địa đầu. (Nguồn: Sưu tầm)
Lễ hội đình Trà Cổ là sự kết tinh hài hòa giữa tín ngưỡng dân gian, lịch sử làng biển và đời sống văn hóa cộng đồng nơi địa đầu Tổ quốc. Không chỉ giàu giá trị truyền thống, lễ hội còn mang đến những trải nghiệm đặc sắc, giúp du khách năm 2026 cảm nhận trọn vẹn không khí lễ hội cổ truyền độc đáo của Quảng Ninh.
4.1. Lễ hội Đình Trà Cổ - Nét văn hóa đặc sắc của Quảng Ninh
Mỗi năm, từ ngày 30/5 đến 3/6 âm lịch, đình Trà Cổ lại trở thành tâm điểm sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng của người dân địa phương và du khách thập phương. Trong những năm nhuận, công tác chuẩn bị lễ hội thường được khởi động sớm hơn từ ngày 29/5 âm lịch nhằm đảm bảo các nghi thức diễn ra trọn vẹn. Lễ hội được tổ chức với quy mô cấp thành phố và đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.
Lễ hội đình Trà Cổ mang đậm sắc thái của văn hóa đình làng ven biển Đông Bắc, tạo nên sự khác biệt rõ nét so với nhiều lễ hội truyền thống ở vùng đồng bằng hay trung du. Các nghi thức gắn với biển cả, tiêu biểu là rước thần trên biển, phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa cư dân Trà Cổ với môi trường sinh tồn. Thông qua lễ hội, cộng đồng bày tỏ lòng tri ân tổ tiên, đồng thời gửi gắm ước vọng về một năm mới bình an, mưa thuận gió hòa và cuộc sống ấm no, bền vững.
4.2. Nghi lễ chọn "Ông Voi" và những trải nghiệm đặc biệt
Điểm nhấn đặc sắc nhất trong lễ hội đình Trà Cổ chính là nghi lễ thi “Ông Voi”, một phong tục hiếm gặp chỉ tồn tại tại vùng đất này. Theo truyền thống, 12 chú lợn to khỏe nhất sẽ được tuyển chọn, do 12 ông đám – đại diện cho các dòng họ có công khai lập làng – trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng từ nhiều tháng trước lễ hội.
Nghi thức bắt đầu từ ngày 30/5 âm lịch với chuỗi lễ quan trọng như Lễ Mộc dục, rước mâm hoa quả, rước cây đèn thần và cung thỉnh “Ông Voi” về đình. Sau đó là các nghi lễ tiếp nối gồm Thỉnh sinh, An vị, xét sổ bìa xanh và cất cây cai đám, tất cả đều được thực hiện trong không khí trang nghiêm, thành kính. Nghi lễ “Ông Voi” không chỉ mang ý nghĩa cầu cho mùa màng bội thu, đời sống sung túc mà còn thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, tri ân các bậc tiền nhân đã có công khai phá vùng đất Trà Cổ. Chính nét văn hóa độc đáo này đã tạo nên sức hấp dẫn riêng, thu hút du khách yêu thích khám phá lễ hội dân gian truyền thống.
4.3. Hoạt động truyền thống, trò chơi dân gian và không gian lễ hội
Bên cạnh phần lễ trang trọng, phần hội của lễ hội đình Trà Cổ diễn ra rộn ràng với nhiều hoạt động mang đậm màu sắc dân gian. Nghi thức rước kiệu nghênh thần trên biển luôn để lại ấn tượng mạnh mẽ nhờ sự kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡng và cảnh sắc thiên nhiên vùng biển. Du khách còn được thưởng thức các màn múa lân, biểu diễn nghệ thuật truyền thống, cùng nhiều trò chơi dân gian quen thuộc như kéo co, đi cà kheo, nhảy bao bố, bịt mắt đánh trống, vẽ tranh, xin chữ thư pháp…
Không khí lễ hội lan tỏa khắp không gian đình làng, tạo nên sự kết nối tự nhiên giữa người dân địa phương và du khách. Năm 2026, lễ hội đình Trà Cổ hứa hẹn tiếp tục mang đến những trải nghiệm văn hóa sống động, giàu bản sắc. Đây không chỉ là dịp chiêm ngưỡng vẻ đẹp cổ kính của ngôi đình hơn 500 năm tuổi, mà còn là cơ hội để hòa mình vào nhịp sống lễ hội truyền thống đặc trưng nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc.
5. Các địa danh, điểm du lịch gần đình Trà Cổ
Trải nghiệm vui chơi giải trí đầy sắc màu tại Sun World Ha Long.
(Nguồn: Sưu tầm)
Không chỉ là điểm đến tâm linh – lịch sử tiêu biểu, khu vực quanh đình Trà Cổ còn hội tụ nhiều địa danh du lịch hấp dẫn, tạo điều kiện thuận lợi để du khách kết hợp tham quan và nghỉ dưỡng. Từ cảnh sắc biển trời yên bình đến những điểm check-in mang ý nghĩa thiêng liêng, hành trình khám phá Trà Cổ vì thế trở nên trọn vẹn và giàu trải nghiệm hơn.
Bãi biển Trà Cổ: Nằm ngay sát khu di tích đình Trà Cổ, bãi biển nổi tiếng với đường bờ biển dài, cát trắng mịn và không gian yên bình. Đây là điểm lý tưởng để du khách nghỉ ngơi, thư giãn sau khi chiêm bái đình làng cổ.
Mũi Sa Vĩ: Cách đình Trà Cổ không xa, mũi Sa Vĩ là nơi đặt cột mốc địa lý đánh dấu cực Đông Bắc của Tổ quốc. Điểm đến mang ý nghĩa thiêng liêng, thường được du khách lựa chọn làm điểm check-in khi đến Móng Cái.
Nhà thờ Trà Cổ: Công trình tôn giáo cổ kính với kiến trúc châu Âu đặc trưng, hài hòa trong không gian biển. Nhà thờ là điểm dừng chân thú vị cho những ai yêu thích kiến trúc và muốn khám phá sự giao thoa văn hóa tại Trà Cổ.
Làng chài Trà Cổ và các khu du lịch sinh thái ven biển: Khu vực xung quanh đình làng còn lưu giữ nhiều làng chài truyền thống, cùng các điểm du lịch sinh thái gần gũi thiên nhiên, giúp du khách hiểu thêm về đời sống văn hóa bản địa.
Sun World Ha Long: Cũng nằm trong tỉnh Quảng Ninh, Sun World Ha Long là tổ hợp vui chơi giải trí quy mô lớn, nổi bật với cáp treo Nữ Hoàng, vòng quay Mặt Trời và nhiều trò chơi hiện đại. Đây là điểm đến phù hợp để kết hợp trong hành trình du lịch Trà Cổ – Móng Cái – Hạ Long, mang đến trải nghiệm đa dạng từ văn hóa, tâm linh đến giải trí.
6. Kinh nghiệm nên biết khi tham quan đình Trà Cổ
Để chuyến tham quan đình Trà Cổ diễn ra suôn sẻ và trọn vẹn, du khách nên chuẩn bị trước một số kinh nghiệm cần thiết khi ghé thăm không gian tâm linh cổ kính này. Những lưu ý nhỏ nhưng quan trọng sẽ giúp bạn vừa thể hiện sự tôn kính với di tích, vừa có trải nghiệm tham quan thoải mái và ý nghĩa hơn.
Khi ghé thăm đình Trà Cổ, du khách nên ưu tiên trang phục nhã nhặn, kín đáo như áo tay dài, quần dài nhằm thể hiện sự tôn kính đối với không gian tâm linh.
Trong quá trình tham quan, hãy giữ thái độ trang nghiêm, nói chuyện vừa phải, tránh ồn ào hoặc tụ tập đông người tại các khu vực thờ tự. Lộ trình tham quan phù hợp thường bắt đầu từ sân đình, tiếp đến là khu đại đình và cuối cùng là hậu cung, đúng với trình tự truyền thống.
Khoảng thời gian buổi sáng sớm hoặc sáng muộn được xem là lý tưởng nhất để chụp ảnh check-in tại đình Trà Cổ, bởi ánh nắng tự nhiên giúp tôn lên vẻ đẹp cổ kính của mái ngói vảy cá và cổng tam quan. Khi vào hậu cung, du khách nên hạn chế sử dụng đèn flash để bảo vệ các cổ vật và di tích có giá trị lâu đời.
Trường hợp tham quan đúng dịp lễ hội, bạn đừng bỏ lỡ cơ hội hòa mình vào các hoạt động dân gian đặc sắc và thưởng thức ẩm thực địa phương. Ngoài ra, việc chủ động đặt phòng khách sạn tại Móng Cái từ sớm sẽ giúp chuyến đi dự hội đình Trà Cổ diễn ra thuận lợi và trọn vẹn hơn.
Đình Trà Cổ không chỉ là di tích kiến trúc mà còn là biểu tượng văn hóa sống động của vùng biên cương. Hơn 500 năm lịch sử đã tạo nên một công trình độc đáo với kiến trúc gỗ lim tinh xảo, lễ hội truyền thống đặc sắc và tinh thần cộng đồng bền vững. Chuyến du lịch Quảng Ninh năm 2026 sẽ không trọn vẹn nếu thiếu điểm dừng chân tại đình Trà Cổ để cảm nhận những giá trị văn hóa vượt thời gian!
